Alim, yoxsa arif olmaq? Fidan Rəcəbova

CANLI TV / 26.11.2022 00:51

Alim, yoxsa arif olmaq? 


  Yaxın günlərdə oxuduğum kitabda "arif olmaq” adlı belə bir yazıya rast gəldim:
"Haqq dostundan soruşmuşlar:
-Alim kimdir?
-Bildiyini bilən. 
-Bəs arif kimdir?
-Bilmədiyini bilən… ".     
                             (Mehmet Akar-"Hikmət dənizi” hekayələr)
 
 Ta qədim dövrdən günümüzədək alimlərə hörmət göstərilmişdir. Hətta hökmdarlar belə alimlərə ehtiram bəsləmişlər. Çünki elm elə bir məqamdır ki, ona hörmət etməyi hər kəs özünə borc bilir. 
  Lakin daha dərindən düşündüyümüz zaman belə bir sual ortaya çıxır: "Alimdən daha qüdrətli şəxs kimdir?” 
  Məhz bu sual məni araşdırmalara sövq etdi. Elmə nəzər salsaq, onun sonsuz olduğunu açıq-aydın görə bilərik. Bu isə o deməkdir ki, heç bir şəxs bu sonsuz kainatı tamamilə dərindən bilmir.  Bəs alimlər? Bu məqamda bir sıra alimlərin tədqiqat sahələrinə diqqət yetirmək yerinə düşərdi. Nəsirəddin Tusi fizik, riyaziyyatçı, tarixçi, ilahiyyatçı, hüquqşünas olmuş ensklopedik biliyə sahib alim idi.  Və ya məşhur fizik, professor Landau Lev, Azərbaycanlı alim, süni intellekt sahəsində professor Lütfi Zadə, şərqşünas, ədəbiyyatşünas, tənqidçi, təcüməçi Aida İmanquluyeva və.s bu kimi alimlərin hər biri müəyyən sahələr üzrə mütəxəssisə çevrilmişdir. Bu məqamda bir nüans diqqət çəkir. Alimlərdən də heç biri bütün elmlərə bələd olmamışdır. Onların hər biri ağıl ilə əldə etdikləri bilgilərə əsaslanmış, yalnız çox az hissəsi qəlb və kəşf yolu ilə əldə edilmiş bilgiyə, sufilərin təbiri ilə desək, irfana sahib olmuşlar. Bu yerdə əvvəldən adını çəkdiyimiz kitabdan sitat gətirmək yerinə düşərdi:
"Nəyə çatdın, çatdın. Üfüq sonsuzluğa uzanır, bitməz…  Alim olmaq gözəldir. Amma arif olmaq ondan da gözəldir. İnsan elm öyrəndikcə acizliyini dərk edirsə, demək ariflik mərtəbəsindədir.”
  Bəxtiyar Vahabzadənin yazdığı kimi:
                                    "Ucalsam da günbəgün,
                                      Dünənki son zirvəmə
                                      Bu gün yenə "az” dedim.”
Dahi şairin bu misralarından da insanın nə qədər çox biliyə sahib olmasına baxmayaraq daima özünü inkişaf etdirməli, bildiklərinə arxalanmamalı, öyrəndiklərinin sadəcə nəhəng okeandakı bir su damlası olduğunu unutmamalı olduğunu anlayırıq. 
  Əşyaların insan zəkasındakı təsvirinə elm deyilir, hansı ki o, alimliklə bilavasitə əlaqədardır. Alimlik zaman və məkana bağlıdır. Hadisə və detalların təsbiti və təkrarı adamı alim etdiyi halda, ariflikdə bu dünyanı deyil, özünü dərkə əsaslanır.  Bu xüsusiyyət isə yaradılanlar arasında yalnız insana aiddir. Çünki bütün yaradılanların yaradılma məqsədi əvvəlcədən bilinsə də, insan var olduqdan sonra özünün kim olacağına, nə məqsədlə  yaşayacağına qərar verir. O mövcudluqdan əvvəl var ola bilməz. İslam dinində bu yola təsəvvüf yolu, yolun yolçusuna sufi, bu yolda seçilmişlərə isə arif deyiblər. Məhz buradan belə bir nəticəyə gəlirik ki,ariflik sufizmin ən yüksək məqamı olmuş, ona xas xüsusiyyətləri daşımışdır. Ariflər də sufilər kimi Allaha olan eşqləri ilə fərqlənirlər. Çünki bilmək əzmkarlıq və əməyə əsaslandığı halda, tanımaq ilahi eşqə əsaslanır və arif (arəfə) sözü görmək, toxunmaq mənasını ifadə edir. Beləliklə, arif Allahı tanıyan, alim isə Allahı bilən biridir. Həqiqi imanı əldə edən-arif insan kainata meydan oxuya bilər. Necə ki sufilik təriqətinin nümayəndəsi İmadəddin Nəsimi bütün kainata  meydan oxuyurdu. Elm əhli-alim yavaş-yavaş həyat yolunda irəlləyərkən eşq əhli-arif tam fərqli bir yolda addımlayaraq həyat qayəsinə çatmış olur.
Bütün bu fərqli cəhətlərə nəzər yetirdikdə alim və arif anlayışlarının eyni olmadığının fərqinə varırıq. Lakin alim olmaq, yoxsa arif olmaq daha yaxşıdır? Nəticə olaraq ikisinin birlikdə daha yaxşı olduğu qənaətinə gəlinir. Belə bir nümunə göstərək: 20 mərtəbəli bir nərdivanı alim pillə-pillə 15 mərtəbəsini qalxırsa, arif bu 15 pilləni bir anda çıxar. Ancaq digər 5 mərtəbə üçün alimə(elm əhlinə) eşq, arifə(eşq əhlinə) elm lazımdır. Digər bir nöqteyi nəzərdən diqqət etsək, bildiyinin fərqində olmayan birinin biliyi necə faydasızdırsa, bildiyi ilə öyünən şəxsin də biliyi eyni səciyyəni daşıyır. Çünki yaradılmışların hər biri müəyyən bir hikmətə sahib olurlar ki, bunların da zamanla fərqinə vardıqları zaman alimlik mərhələsinə qalxırlar. Eyni zamanda, bilmədiklərini bildiklərinin kölgəsində saxlamayan şəxslər də vardır ki, həm bildiklərinin, həm də bilmədiklərinin fərqindədir. Bəli, əsl kamil insan odur. Həm alimlik, həm də ariflik xüsusiyyətlərini özündə səciyyələndirən o insan…


Oxunub: 74





SON XƏBƏRLƏR

2023-01-26

Product image

09:54 Seymur Talıbovun və Röya Ayxanın BDU-nun beynəlxalq hüquq ixtisasına necə qəbul olmasına aydınlıq gətirildi

Product image

09:36 ELAN

2023-01-25

Product image

22:59 Laçın-Xankəndi yolu: Aksiya iştirakçıları gecə saatlarında da fəaldırlar

Product image

22:55 Rektor Hafiz Paşayev: Məqsədimiz iqtisadiyyatın prioritet sahələri üzrə yüksəkixtisaslı kadrlar hazırlamaqdır

2023-01-23

Product image

00:51 Ulduzlar yanvarın 24-nə nə vəd edir?

Product image

00:42 Müasir və qüdrətli Azərbaycan Ulu Öndər Heydər Əliyevin şah əsəridir

Product image

22:47 “Heydər Əliyev İli” ilə əlaqədar “Azərsu” ASC-də idman yarışlarına start verilib

Product image

22:47 Milli standartlaşdırma sisteminə dair Dövlət Proqramı təsdiq edilib

Product image

22:40 Vidadi Zeynalov ailəsini başına yığıb, 43 milyonluq əmlakları geri istəyir (SİYAHI)

2023-01-17

Product image

09:57 “Azərbaycanda hazırda dərman qıtlığı yoxdur” - Nazir

Product image

09:55 TƏBİB: İstirahət mərkəzində yanğın zamanı xəsarət alanlardan ikisinin vəziyyəti ağırdır

Product image

09:34 Qayıdış Konsepsiyası layihəsi ilə bağlı Qərbi Azərbaycan İcmasına çox sayda təklif göndərilib

Product image

09:32 Bakı metrosunda maşinist qatar idarə edərkən ölüb

Product image

09:26 Laçın-Xankəndi yolu: Ekoaksiya 43 gündür davam edir

2023-01-22

Product image

01:55 Rusiya sülhməramlılarına aid avtomobil karvanı aksiya ərazisindən maneəsiz keçib

Product image

22:59 Biz yazmasaq... Mehriban Ələkbərzadəyə məktub

XƏBƏR ARXİVİ
ÇOX OXUNANLAR

TƏBRİK EDİRİK!

Seyid Füğara Ağa

Keçmiş hakim dələduzluqda ittiham olunur - Adı qətl sifarişçisi kimi hallanıb

Heydər Əliyevin çətinliklə Polşadan gətirtdiyi "Göyərçin"lər hara yoxa çıxıb?

Əlaqə

Möhtəşəm mitinqi başladı - bütün dünya Azərbaycandan danışırYüz minlərlə insan küçələrə çıxdı!

İDMAN Product image

22:17 Azərbaycan idmançıları ərazi bütövlüyü bərpa olunmuş qalib ölkəni qürurla təmsil edirlər

Product image

01:50 20 İL SONRA…

Product image

01:22 Cüdo üzrə qadın və kişilər arasında Azərbaycan çempionatı keçiriləcək

Təqvim